Communicatie

Inleiding

In ieder land en iedere cultuur overal ter wereld speelt mentale programmering een belangrijke rol. Waarden en normen van de maatschappij waarin we opgroeien worden ons van jongs af aan via ouders, opvoeding, onderwijs en media met de paplepel ingegoten. Van daaruit raken we geconditioneerd en we starten allemaal vanuit de illusie dat onze vanzelfsprekende kijk op de samenleving de kijk van iedereen is. Hieronder worden een aantal praktische gevolgen geschetst van een Belgisch perspectief en van de wijze waarop dat zich kan uiten binnen de Belgische en Nederlandse samenleving.

Mentaliteitsverschillen tussen Nederlanders en Belgen

Een mentaliteitsverschil tussen Nederlanders en Belgen dat in publicaties en in menin­gen over Belgen (ook van Belgen over zichzelf) vaak opduikt is dat Nederlanders expli­cieter zijn dan Belgen in hun voor en afkeuren. De Belg uit zich het liefst gematigd en houdt de eigen mening desnoods voor zich om het contact met de ander niet te verlie­zen. Ook relativeren Belgen de eigen mening gemakkelijk en ze weten wat zelfspot is. In dit verband worden bijv. termen gebezigd als bescheiden en zelfs identiteitloos. M.n Vlamingen staan bekend als wat argwanend ten opzichte van het onbekende en bijgevolg afwachtend en onderzoekend in beginnende contacten. Wanneer éénmaal het ver­trouwen daar is, is diepgang echter zeer wel mogelijk. In zijn algemeenheid is het zoe­ken van de balans tussen vriendschap, eigenbelang en geheimhouding een belangrijk thema.

Belgen worden door Nederlanders graag gekarakteriseerd als flexibel en gemakkelijk. Eén en ander is niet louter een gevolg van minder regels en voorschrif­ten in het land, maar ook van de wijze waarop Belgen met regels van hogerhand om­gaan. Thema’s als corruptie en vriendjespolitiek duiken nogal eens op in publicaties rond dit thema. De Belg leeft individuele vrijheid en het archetype van de deugniet uit in zaken als dingen ritselen bij hoger geplaatsten, leugentjes om bestwil tegen autoriteiten om vrienden te helpen, relatie geschenken en belastingontduiking. Protesten van mensen die dit onrechtvaardig vinden worden in het land gebagatelliseerd en eigenlijk kinderachtig gevonden. Het gelijke mon­niken, gelijke kappen idee doet zo in België minder opgeld dan in Nederland.

Algemeen

Veel Belgen voelen zich in de eerste plaats Vlaming of Waal, in de 2e plaats Europe­aan en pas in de 3e plaats Belg (federaal nationalisme bestaat nauwelijks in het land).

De vlotte, losse en gemakkelijke façade van veel Belgen is voor Nederlanders vaak bedrieglijk.

De betreffende Belgen zijn intussen veel meer met statusverschillen, for­mele hiërarchieën en machtsposities bezig dan veel Nederlanders beseffen.

De relatie werkgever werknemer en leerling leraar is veel formeler en hiërarchischer dan in Nederland.

Uiterlijke presentatie speelt in België een grote rol. Men vindt de indruk de men op anderen maakt erg belangrijk. Ook eigen huis, tuin en stoep worden netjes gehouden.

Subtiliteit, beleefdheid, bescheidenheid en zich aansluiten bij de belevingswereld van de gesprekspartner worden gezien als teken van intelligentie.

In België geldt als norm dat men de eigen mening niet opdringt en dat men, vooral bij beginnende contacten, mogelijke punten van overeenkomst benadrukt. M.n. bij con­tacten met vips en hoger geplaatsten is goodwill kweken erg belangrijk.

Over het algemeen spreekt men elkaar in België met u aan. Zelfs huwelijkspartners doen dat soms. Getrouwde vrouwen behouden overigens hun eigen achternaam.

Belgen verhuizen weinig. De familiebanden in België zijn doorgaans sterker dan in Nederland. Gezin en familieverplichtingen wegen zwaar. 

Lager geplaatsten moeten zich in België aanpassen aan hoger geplaatsten en ze worden geacht verge­vingsgezind om te gaan met fouten van hoger geplaatsten.

Voor wat hoort wat staat in België hoger aangeschreven dan het gelijke monniken, gelijke kappen idee.

Theorie en praktijk; publieke presentatie en privé-mening verschillen in België meer dan in Nederland. Begrijpend knikken wil nog niet zeggen dat men het zelf ook vindt.

Omdat Belgen voorzichtig zijn in hun uitlatingen is nee niet altijd nee en omgekeerd.

Een te directe reactie wordt als simpel gevoeld en een directe persoonlijke confrontatie als grof. Men confronteert liever door zaken te verpakken in algemene termen.

Logisch en redelijk staan hoog aangeschreven. Men wil graag alle kanten van de zaak de revue laten passeren en dat leidt vaak tot levendige discussies.

Door de bank genomen denken Nederlanders positiever over Belgen dan andersom. Belgen vinden Nederlanders vaak weinig respectvol en nogal bot. Ze praten te snel en te hard en zijn veel te direct naar de zin van de betreffende Belgen.

Eerlijk en mondig heet in België al snel brutaal en betweterig. Daarnaast vinden Belgen Hollan­ders soms gierig of onbenullig m.b.t. lekker eten.

In de horeca in België zijn rekeningen, net als in Nederland, inclusief bedieningsgeld. In theaters e.d. krijgt de z.g.n. gastvrouw, die programma’s uitdeelt, echter wel een fooi (circa 50 eurocent).

Ontmoeting en begroeting

Restaurants worden gezien als plaats voor een gezellige ontmoeting. Als men elkaar beter kent nodigt men elkaar ook wel thuis uit voor dit doel.

Onder Belgen is het gebruikelijk dat degene die iemand uitnodigt om mee uit eten te gaan de keus van het restaurant bepaalt.

Op tijd komen op afspraken wordt beschouwd als teken van respect en te laat komen als teken van onbetrouwbaarheid.

Bij een eerste contact is een handdruk onder oogcontact gebruikelijk. Daarbij kan men afhankelijk van de context alleen de achternaam (wanneer men in functie is of bij lager geplaatsten) of voor en achternaam noemen.

Ook wanneer ze elkaar langer kennen blijven mannen onderling handen schudden. Bij vrouwen onderling of vrouwen en mannen volgen dan vaak 3 luchtkusjes richting wang (te beginnen met de linker wang).

Presentjes

Wie thuis uitgenodigd is neemt vaak een bos bloemen of goede chocola mee.

Presentjes worden in het bijzijn van de gever uitgepakt. Ouderen zijn vaak nog gewend dat men bloemen uitgepakt overhandigt.

Onder de etiquette valt een bos bloemen in een oneven aantal, maar geen 13. Witte chrysanten worden vaak met begrafenissen geassocieerd.

Drank of wijn geeft men alleen cadeau aan goede vrienden

Dineeretiquette

Bij bijeenkomsten van verenigingen met lezingen ed. nemen Belgen vaak zelf een lunchpakket mee van huis, maar zakelijk betaalt men een goede lunch voor de gast.

Wie een schriftelijke uitnodiging ontvangt reageert schriftelijk.

De gastheer/ vrouw stelt genodigden voor aan andere gasten en wijst hen hun plaats. De vrouwen nemen eerst plaats en dan de mannen.

De gastheer/vrouw biedt ook de 1e toast aan voor er gedronken wordt. Vrouwen en eregasten kunnen dat daarna ook doen. Voor het toasten staat men op.

Vlamingen heffen het glas bij het toasten 2 keer, aan het begin en het eind.

Omdat de Belgen fier zijn op hun keuken worden complimenten over het eten serieus genomen. Het bord niet leeg eten wordt snel gevoeld als grof en spilzuchtig.

In België zijn de tafelmanieren van het Europese continent gangbaar (geen ellebogen op tafel, handen boven tafel, met mes en vork eten, vork boven mes gekruist op bord indien uitgegeten).

De gastheer/ vrouw geeft een eerste toast. Deze wordt later door geëerde gasten beantwoord. Men proost vaak met santé, maar In Vlaanderen mag “proost” ook.

Nadruk op zakelijk

Afspraken vooraf zijn de gewoonte bij zakelijke ontmoetingen. Degenen met wie de afspraak wordt gemaakt stelt het tijdstip voor.

Men heeft als potentiële zakenpartners vaak contact per e-mail en telefoon en men ziet elkaar regelmatig.

Bekende vakantieperiodes zijn (naast uiteraard de week tussen kerst en nieuwjaar) de week voor Pasen en juli en augustus.

Bij het zakendoen is de Belgische zakenman meer gewend dan een broodje kaas en een glas melk als lunch.

De zakelijke kleedcode voor mannen is donkere colbertjes, witte overhemden, (zijden) dassen en goed gepoetste schoenen met veters en voor vrouwen mantelpakjes.

Bij een 1e zakelijke afspraak ligt veel nadruk op elkaar leren kennen. Men heeft een vertrouwensbasis nodig om tot zaken te kunnen komen (in Nederland is vertrouwen vaak een gevolg van gedane zaken).

Zakelijke ontmoetingen verlopen tamelijk formeel. Men houdt bijv in de regel de colbertjes aan.

Protocol is in België vaker belangrijk dan in Nederland. De professionele presentatie is elegant en onberispelijk; nederig en beschaafd. Tutoyeren vindt men onbeleefd.

Bij het zakendoen is kennis van het Frans in Wallonië en Brussel belangrijk. Als compromis op Engels overgaan wordt vaak niet op prijs gesteld.

Taalproblemen kunnen een rol spelen bij marketing en advertising, etiketten, offertes en contracten. Tweetalig materiaal (incl. visitekaartjes) is hier aan te raden.

Nederlands klinkende namen betekenen nog niet dat iemand Nederlandstalig is. Brusselse Franstaligen vinden het vaak vervelend om als Waal te worden betiteld.

Visitekaartjes worden terloops uitgewisseld. In Het Brusselse en Waalse gewest is een 2zijdig bedrukt kaartje met een Franstalige kant aan te bevelen. Men presenteert het kaartje met de juiste taal boven.

Ook zakelijk gebruiken Vlamingen andere termen dan Nederlanders, Voor MKB gebruiken ze de term KMO en de KVK heet in Vlaanderen de “kamer van nijverheid en handel”. 

Nederlanders hebben de naam goede kooplieden te zijn, maar ze staan ook wel bekend als te direct, drammerig, betwetering en arrogant.

Beslissingen nemen duurt lang omdat men alles in de overwegingen wil betrekken.