Feestdagen en folklore

Folklore en overige feestdagen

Ondanks de secularisering is het roomse karakter van België nog onmiskenbaar aanwe­zig in de vele altaartjes met een heiligenbeeld op kruispunten van wegen en in allerlei ri­tuelen in verband met hoogtijdagen. Zo wordt voorafgaand aan een wielerronde rondom de kerk het peloton vaak ingezegend door de plaatselijke pastor en allerlei plaatsen in het land kennen naast jaarlijks terugkerende markten en kermissen dito processies (reli­gieuze optochten; ommegangen genaamd). Tot de bekendste behoren de jaarlijkse processies in Lessines op Goede Vrijdag en in Tournai (Doornik) op de 2e zondag van september (beide in Henegouwen), de jaarlijkse ommegang van Brussel op 5 juni, de 7 jaarlijkse Virga Jesse ommegang in Hasselt (volgende editie augustus 2010), de dito kroningsfeesten in Tongeren (juli 2009) en de ros Beiaard ommegang in Dendermonde eens in de 10 jaar die tot het werelderfgoed van de Unesco behoort (volgende editie: 30 mei 2010). Er zijn ook enkele ommegangen die om de 25 jaar plaats vinden. Dit zijn de Harlindis en Relindisfeesten bij Maaseik (laatstelijk in 1997) en de ommegang van Mechelen met een familie van stadsreuzen (tevens wereld erfgoed; eerstkomende editie 2013). Ook bij een aantal processies in Henegouwen (bijv in Nijvel en Aat) staan reuzen centraal. In alle door 5 deelbare jaren wordt in juni de slag bij Waterloo nagespeeld. Folklore wordt in België minder oubollig gevonden dan in Nederland en bijgevolg leeft het onder bredere lagen van de bevolking. Vooral de ommegangen met een lange termijn worden jaren tevoren genoteerd in agenda’s en uitbundig gevierd. Overige feestdagen (vrije dagen zonder speciale festiviteiten) in België zijn Pasen, Pinksteren, de dag van de arbeid (1 mei), de feestdag van het Waalse gewest (3e zondag september) en de Waalse gemeenschapsdag op 27 september in het park van Brussel ter herdenking van de overwinning van de patriotten op de Hollanders in 1830.

Tussen 1998 en 2007 gold het VCV (Vlaams centrum voor volkscultuur) als steunpunt voor erfgoedverenigingen. Met ingang van 2008 fuseerde men met Culturele Biografie Vlaanderen tot het Vlaams centrum voor cultureel erfgoed FARO. Men stelt zich m.n het inventariseren en stimuleren van Vlaams erfgoed en Vlaamse folklore ten doel.

Carnaval en Heilig Bloedprocessie

De viering van het carnaval ruim 40 dagen voor Pasen is in heel het land springlevend. Op de praalwagens bij de optochten spelen karikaturen van publieke figuren en toespelingen op politieke situaties een belangrijke rol. De bekendste carnavalsoptochten zijn in Aalst en in de Waalse plaatsen Stavelot, Malmédy en Binche. Bij de optocht in Aalst kopen of huren deelnemers hun uitdossing niet in een feestartikelenwinkel maar verzinnen ze hem zelf. Bij de tocht in Bin­che (bij Charleroi) is de uitmonstering meer uniform. Mannen dragen opvallende hoeden met grote pluimen en helder gekleurde kostuums. Ook lopen ze op klompen waarmee ze op de grond stampen en er wordt met sinaasappels gegooid. Op hemelvaartsdag is in Brugge de Heilig Bloedprocessie. Ze is gebaseerd op een relikwie (een kistje met naar verluidt het bloed van Christus) dat in de vroege middeleeuwen na een kruistocht door de toenmalige graaf van Vlaanderen mee teruggenomen werd uit Jeruzalem. Dit kistje vormt sindsdien het middelpunt van de optocht. Vanaf 1950 werden de belangrijkste thema’s van de parade het oude verbond, het nieuwe testament, het verhaal van Diederik van den Elzas (de betreffende graaf) en de geestelijke en burgerlijke overheden van Brugge. Rond drievuldigheidsdag (de 1e zondag na Pinkster) kent Mons (Bergen) het Ducasse de Mons (Doudou in de volksmond naar en oud liedje dat dan veel wordt gezongen). Sinds 2005 staat het op de Unesco wereld erfgoedlijst voor feesten. Tot de kernhandelingen behoren een processie door de stad van het reliekschrijn van de stichter van de stad St. Waltrudis (die eindigt op een helling van 20%) en een gevecht van Sint Joris met de draak (Lumeçon).

De Belgen hebben in hun ondoorgrondelijke wijsheid besloten om meiboomplantingen bij voorkeur niet in mei te doen plaatsvinden. Zo is er één op de vooravond van 1 mei in Hasselt en in augustus in Brussel en Leuven.

Van Gulden Sporenslag tot dierendag

Op 11 juli wordt in Vlaamse gemeenten de Gulden Sporenslag van 1302 herdacht waar­bij 10.000 Vlaamse boeren 2000 Franse ridders in de pan hakten. De herdenking gaat gepaard met volksfeesten waarbij vaak toneelstukken van Vlaamse schrijvers worden opgevoerd en met een bedevaart naar het riviertje de IJzer. Vlaamse SS veteranen uit de 2e wereldoorlog grepen deze gelegenheid tot ongenoegen van velen aan als reünie. De Belgische nationale feestdag op 21 juli is in het leven geroepen ter herdenking van de eedaflegging door de 1e Belgische koning in 1831. Ze wordt gevierd met het hijsen van de vlag, het zingen van het volkslied (de Brabançonne), een defilé en feestelijkheden door het hele land en is te vergelijken met koninginnedag in Nederland. In september zijn in het Waalse Henegouwen een aantal grote feesten. De plaats Aat kent in de 1e week de Ducasse d’ Ath waarin de geboorte van het ros Beiaart en de reus Samson een hoofdrol vervullen. Rond half september is in Lessines een groots historisch feest met de bevrijding van de stad in 1583 als aanleiding (fêtes historiques du Festin) en op 29 september heeft Nijvel (Nivelle) een processie rond de reus Argayon die staat voor de bijbelse reus Goliath (carnaval et tour Sainte Gertrude).   

De viering van werelddierendag op 4 oktober is in België gekoppeld geraakt aan de heilige Franciscus van Assissi en ze wordt bijgevolg behoorlijk serieus genomen. Het blijft niet bij het verwennen van huisdieren, maar ook wetgeving rond dierenwel­zijn is in het verleden op deze datum afgestemd. Zo mogen Belgen bijv. wel scha­pen, bisons en zebra’s als huisdier houden maar geen wasberen, wolven en jaguars.

Van Allerheiligen tot kerst

Op Allerheiligen en Allerzielen (1 en 2 november) gaan er meer Belgen dan gebrui­kelijk naar begraafplaatsen om hun doden te herdenken. Op 11 november is in België de nationale feestdag ter gelegenheid van de wapenstilstand na de 1e wereldoorlog en het is tegelijk officiële dodenherdenking. De koning legt een grote bos bloemen bij het graf van de onbekende soldaat in Brussel. Vanaf de 60er jaren is er op deze datum ook een 3e  wereldactie. Op 15 november is het in België koningsdag omdat volgens 2 ver­schillende kalenders de naamdag van 2 Belgische koningen (Leopold en Albert) toevallig op deze datum valt. De dag wordt gevierd met een feestelijke bijeenkomst van koningshuis en regering en met concerten. Ook is dit de feestdag van de Duitse gemeenschap. België kent net als Nederland de sinterklaasviering en deze vertoont overeenkomsten in de vorm van tekeningen en liedjes voor de Goedheiligman. Wel vindt de viering een dag later plaats (op 6 december). Ze biedt niet slechts uitsluitsel over de naam van de schimmel van de sint (“slecht weer vandaag”), maar tevens meer duidelijkheid over een kwestie waar me­nig schrandere kleuter in Nederland zich in het verleden het hoofd over brak. Zo wil het verhaal dat Zwarte Piet door de schoorsteen kruipt om de deur voor de sint te openen. Beiden kijken vervolgens of er een raap of wortel in het voor de haard geplaatste schoei­sel zit. Wanneer dit het geval is wordt deze meegenomen voor het paard en vervangen door cadeautjes (hoe één en ander met de tegenwoordige cv in zijn werk gaat vermeld het verhaal helaas niet). Net als in andere roomse landen gaat de viering van kerst in België gepaard met kerstmarkten, kerststalletjes en kerstbomen.

Tot de bekendste volksmuzikanten van België behoort de in 1925 geboren Bobbejaan Schoepen. Hij trad op in 20 landen en in films. Uit de revenuen daarvan zette hij het bekende pretpark Bobbejaanland in Lichtaart in de provincie Antwerpen op.